YÖREMİZ FOLKLORÜ ÜZERİNE
Müzik ve Halkoyunları

OSMAN ÖZTÜRK
Müzik Öğretmeni-Sanatçı

Folklor; İngilizce halk anlamına gelen “folk” ile bilim anlamına gelen”lor” sözcüklerinin birleşmesinden oluşmaktadır. Halkları çağlar boyunca yaptıkları gözlemlerden, deneyim ve izlenimlerinden süzülen tüm değerler folklor kapsamı içine girer. Türküler, maniler, bilmece bulmacalar, Atasözleri, tekerlemeler, niniler, ezgiler, masallar, halk öyküleri, törenler, töreler, çocuk oyunları, halk oyunları, gelenek ve görenekler, ekme-biçme havaları vb folklorun ana konularını içerir.

Folklor; insanı ve insanların yaşadığı bölgelerin, “doğa ve iklim koşulları ile yaptığı mücadelenin de ürünüdür” diye de tanımlanabilir. Dünyanın değişik yörelerinde yaşayan insanların sergiledikleri folklorik değerler birbirinden doğal olarak çok farklılık gösterir.

Ülkemize indirgediğimiz zaman yine, değişiik iklim ve tabiat koşullarına sahip yörelerde sergilenmekte olan folklor ürünlerinin önemli farklılıklar arzettiğini görürüz.

İç Anadolu’da yumuşak, ağır ve durgun bir temel üzerine kurulmuş olan folklorik yapı, Trabzon yöresinde yerini sert yaradılış, çeviklik ve hareketliliğe bırakmaktadır.

Bu duruma sebep olan ilham kaynağı da Karadeniz’in hırçın dalgaları, engin mavisi, sürüler halinde karaya vuran hamsisi, deniz kenaryndan hemen dikleşen yemyeşil yamaçları, dağları, tepeleri, zirveye ulaşan kıvrım kıvrım yolları, bol yağışlı iklimi, sisi, dumanı, fındığı, mısır ve çay’ıdır.

Bütün bu ayrıntılara, Karadenizlinin gün boyu, hatta yıl boyu hareketli bir yaşamın içinde olmasını da eklemeliyiz. Yılın 6 ayını köyünde, 3 ayını mezere’sinde (mezra), 3 ayını da yaylasında geçirir. Buradan da şunu anlıyoruz: Yayla ve yaylacılık Karadenizlinin sürekli devam eden döngüsüdür.

Bu yaşam biçimini ve hareketliliği en iyi anlatan yöremizin vazgeçilmez horonu ve onu oynatan 3 telli sazı kemençesinden bahsetmek gerek. Türklerin Orta Asya’dan Iklim (kopuz) ile birlikte getirdikleri 4 telli kemane, yöremizde 3 telli kemençe olarak kullanılmıştır.

Zaman zaman halk arasında kemençenin bir Rum sazı olduğu tartşmaları yapılmaktadır. Tarihsel süreç içerisinde bölgemizde Türkler ve Rumlar birlikte yaşamışlardır. Birlikte yaşayan halklar her alanda olduğu gibi sanat (müzik) alanında da birbirlerinden etkilenmişlerdir. Rumların kemençe çalması, horon oynaması da buradan kaynaklanmaktadır. Yapısal olarak baktığımızda da akort sistemi, 4’lü aralıklardan oluşur. (sol-re-la) Türk müziği makamlarına (ayaklarına) uygun bir şekildedir. Keman, bilindiği gibi Batı sazı’dır. Ancak tüm dünya ülkelerinin müziklerine girdiği gibi, bizim de müziğimizde “yaylı sazlar ailesi’nde yerini almıştır.

Madem ki müzik insanlığın evrensel dilidir, bu tartışmalardan vazgeçmeliyiz. Bırakın bizim sazımızı da başkaları müziklerinde kullansınlar.

Yöremizde Kullanylan Sazlar

Başta kemençe gelir. 3 tellidir. At kuyruğundan yapılmış bir yay ile çalınır. Dilli ve dilsiz kaval, zurna (cura zurna) üflemeli sazlardır. Davul, vurmalı bir çalgıdır.

YÖRESEL HALK MÜZİĞİ

Trabzon (Maçka-Kusera) halkını en güzel bir şekilde tanımak isterseniz yöre türkülerini dikkatle dinlemenizi tavsiye ederiz.

Türküler, Karadenizlinin yiğitliğiini, çalışkanlığını, çevikliğini, gurbetçiliğini, yaylacılığını, sevdalarını ve özlemlerini dile getirir.

Burada yöresel halk müziğimize geçmiş klasikleşmiş türkülerin sahiplerinden, ses ve saz sanatçılarından bahsetmemiz gerekir. Çünkü, onlar genç kuşaklara örnek olmuşlar ve halen de örnek olmaya devam etmektedirler.

Hayatta olmayan kemençeciler:
Hasan Tunç, Topal Ferhat, Nazym Çubuk, Mehmet Alan, Osman Dülger